Alle berichten van Patrice van de Vorst

Semiotics before and beyond consciousness

Kalevi Kull (Habits – semiosis-  habits; Sign Systems Studies, 44(4) 2016, pg 623-629) reflects on consensus of Peirce’s phenomenon and concept of Habit. Biosemiotic study is about the sign theory of Charles Peirce. Peirce supposed that: ‘…. I was led to the hypothesis that the laws of the universe have been formed under a universal tendency of all things toward generalisation and habit-taking’ (1898, CP) Habit (taking) is a fundamental concept of (bio)semiotics. The axiom is that all vital actions -whatever- tend to repeat themselves and consequently to become habitual. Regardless of the organism -bacterial or mammalian- and regardless of a verifiable consciousness in the organism (bio)semiotic serves all sciences with fundamental theories and methods about knowing and meaning-making in all their forms. As an institutionalised field it is only about half a century old.

The (biosemiotic) concept of habit (taking) teaches us for instance that is was important in discussions of evolution and development. Joseph John Murphy differentiates between formative, motor and mental habits. Murphy: ‘…… the law of mental habit is usually called the law of association of ideas…’ (Habit and Intelligence;1869) Conwy Lloyd Morgan adds ‘… habit involves individual acquisition..’ (Habits and instinct; 1896). And Samuel Butler observes that: ‘…. unconscious knowledge and unconscious volition are never acquired otherwise than as a result of experience, familiarity, or habit.’ (Life and Habit; 1878)


From the end of the 19th century till now it has been a long time. But (bio)semiotic theoretical conceptualisation appear to add new meaning to science because of the need to draught a interpretation framework for (neuro)scientific research results. For me the concept of habit (taking) is relevant for my hypothesis on human evolution; the Sexual and Social Intelligence Hypothesis. But (bio)semiotics as a revisited and currently further developed paradigm can add to ways of thinking about (human) consciousness, intelligence, social structures, learning and meaning.

Habits are regularities that are products of semiosis. The process involved in habit change (Social Interventions) is learning. Learning modifies habits and establishes new one. (Bio)semiotics is a fundamental field of study of knowing, and habits are necessary for any knowing. That is why Peirce stated: ‘[…] knowledge is habit […].’ (1906, CP). Jaakko Hintikka puts it this way: ‘Surely the first order of business of any genuine theory of knowledge – the most important task both theoretically and practically – is how new knowledge can be acquired, not merely how previously obtained information can be evaluated.’ (Socratic Epistemology: Explorations of Knowledge-Seeking by Questioning; 2007) Erkki Kilpinen defines habits as ‘vehicles of cognition’ and also states that ‘intentionality without habituality is empty, habituality without intentionality is blind’. (Habit, action, and knowledge, from the pragmatist perspective. In: Zackariasson, Ulf (ed.), Action, Belief and Inquiry: Pragmatist Perspectives on Science, Society and Religion. (Nordic Studies in Pragmatism 3.) Helsinki: Nordic Pragmatism Network, 157–173, 2015).

The thing is that my hypothesis on human -cognitive and curious- evolution can explain the (mammalian/human) emergence of intentionality. Currently coming to a provisional end in what is called human learning, human creations and the human way to signify phenomenon in the Umwelt. It is my solid conviction that emerged (human) intentionality started a process we now call science; exploring and representing the environment.

The (bio)semiotical concepts according to relations between habits and semiosis -as studied by Kull and others in Northern Europe- is of great importance. I think science as a whole is in great need of other and irreverent interpretation frameworks.

In Kull’s words: ‘It is reasonable to hypothesise that semiosis takes place only in a phenomenal present. Or rather semiosis creates the phenomenal present, the now. (We can even say that semiosis is the phenomenal now.) This is because interpretation assumes a possibility for choice (between options), while choice truly cannot happen in a sequentionality. Choice presumes presence and the present. In this aspect, semiosis is a choice between habits. Habits themselves are sequential behaviours. Habits are inferences carried out by life far before logic becomes conscious or formal. Not only is habit repeated (almost automatic) behaviour; habit may also be repeated semiosis.’

It is the latter ‘habits as repeated semiosis’ that challenges and provokes us. Not only in our personal lives, but also in our professional lives, given the social and economic issues we are facing globally.


The Gatherings in Biosemiotics are annual meetings of world scholars studying the myriad of communication and sign processes in living systems, from cellular signalling and communication in physiological systems to organisms and inter species communication, to the sign-processes that are embedded within and necessary for human cognition and culture. Annual meeting 2016

Jesper Hoffmeyer (Signs of meaning in the universe) introduces The Semiosphere. Like other spheres the semiosphere incorporates all forms of communication; smells, sounds, movements, colours, electrical field, thermal radiation, chemical signals etc. Every organism is born into a species specific semiosphere. All plants and animals (including humans) life in a world of signification. Everything an organism senses signifies something for that organism: food, sex, danger, fear, joy.

Of course humans, as part of the natural world, have a species specific semiosphere too. We live in a human semiosphere. During our lifetime we develop a personal semiosphere as unique variation on the species specific semiosphere.  We life in a world of messages and signs.  As a consequence of which we differentiate between relevant and irrelevant messages and give meaning to those messages that are important to us. How do we do this? How do we select important messages in a cacophony of signs? And  how do messages and signs relate to our actions?

The key question for Hoffmeyer -and other biosemiotici- is: How could natural history become cultural history? More specifically Hoffmeyer asks himself in Signs of Meaning in the Universe how humans in their biological evolution became ‘someone’, an individual that could express and share his (own) signification. How did we, humans, became a species with a so called ego?

It is Hoffmeyers firm conviction that humans are more or less unique in signifying the natural world beyond signification of relevant messages for our own food, our own sex and our own survival. I myself use the word curiosity. How did humans became curious and sensitive to messages and signs that originally were of no importance to us. Why and how did humans cross the semiotic line and learned to signify messages that are crucial for other animals and plants? Of what importance is it to us, humans, to know about the feeding strategies of ants? To know about the stars and celestial bodies? To signify and give meaning to mating rituals of bears?

Just like individual humans have their own unique semiosphere, so do all of the sciences have their own ‘scientific reality’ in a restricted set of axioms and paradigms. Biosemiotics is one of those sets, with special meaning to me. In The Netherlands this set of scientific reality is underexposed. I think this is a missed opportunity. For one reason biosemiotics is multidisciplinary. Biosemiotici try to reconcile knowledge and insides from neuroscience, biochemistry, bio-molecular science, evolutionary biology and semiotics. Secondly their ideas are inspirational. They open a so called Third Window in which natural science and physics are combined with humanities and philosophy.

We, humans, are (bio)semiotic animals. We became a signifying and meaning giving species. The Sexual and Social Intelligence Hypothesis is based on the works of biosemiotici like Hoffmeyer,John Deely, Thomas Sebeok and others. The Sexual and Social Intelligence Hypothesis is a hypothesis on human biological and (bio)semiotic evolution. It provides an answer to the question why and how humans, as one of many biosemiotic mammals, became semiotic animals too many million years ago. How did the human semiosphere spread to signifying signs and messages in the natural world? Why did we become scientists anyway? How did we become ‘somebody’ with broad interests and new horizons?

In the Sexual and Social Intelligence Hypothesis I state that (female) sexual selection has been key factor in the evolutionary split of Pan and Homo over more than 5-6 million years ago. I presume that due to anatomical variations in sexual organs two sex cultures emerged. These sex cultures led to two different ways (the Pan and Homo way) of identifying and signifying the sexual partner. The sexual partner of choice is represented in the brain (endoseimiosis) and at the same time part of exoseimiosis (Umwelt) as Hoffmeyer puts it. Out of this overlap in endo- en exoseimiosis, for me, the human evolution slowly expanded from biosemiotics to semiotics (too).

Seksuele selectie en evolutie

Belang van seksuele selectie uiteengezet door Paul Storm.

Binnen de evolutiebiologie is seksuele selectie het ondergeschoven kindje. Er zijn meningen die er van uit gaan dat seksuele selectie helemaal niet bestaat. Maar volgens Paul Storm en anderen verdient seksuele selectie aandacht en nader onderzoek, omdat een aantal evolutionaire veranderingen niet louter met natuurlijke selectie verklaard kunnen.

In het huidige spanningsveld van meningen over seksuele selectie wordt mijn Seksuele en Sociale Intelligentie Hypothese beoordeeld (en verworpen). Want seksuele selectie als axioma en kenmerkend criterium opvoeren in een verklaring voor de evolutie van de mens is voor velen een brug te ver. Dan gaan andere krachten spelen. Zoals opvattingen over vrouwen die hun seksuele partner selecteren op zijn creativiteit en denkvermogen. Terwijl vrouwen over hetzelfde brein beschikken en zelf creatief zijn en kunnen denken.

Maar belangrijker is dat deze creativiteit en denkkracht nu juist de eigenschappen zijn die verklaard moeten worden in de evolutie van de mens. Je kunt -als vrouw- niet selecteren op creativiteit, als die eigenschap nog niet evolutionair ontwikkeld is. Er moet aldus sprake zijn geweest van een padafhankelijk proces in de evolutie van de mens, waarbij andere te selecteren eigenschappen aanzet zijn geweest om creativiteit en denkkracht te ontwikkelen.

Nog niet eerder beantwoorde vraag

Mij wordt regelmatig tegengeworpen dat ik een geheel eigen theorie bedacht heb, die niet te bewijzen is. En dat klopt, ….. tot op zekere hoogte. Wat ik gedaan heb is mijzelf een vraag stellen: ‘Hoe zijn de vrouwelijke geslachtsorganen van chimpansees en mensen zo verschillend geëvolueerd? Wat is er in de evolutie gebeurt, dat de clitoris bij chimpansees inwendig ligt en bij mensen naar het uitwendige van het lichaam is verschoven?

Naar goed wetenschappelijke traditie ben ik gaan uitzoeken of andere onderzoekers deze vraag al onder de loep hadden genomen. Een dergelijke wetenschapper en/of theorie heb ik (nog) niet gevonden. Mijn nieuwsgierigheid en onderzoekslust hebben ertoe geleid dat ik zelf een antwoord ben gaan formuleren op bovenstaande vragen. Het kader waarbinnen ik mijn zoektocht ben gestart, is de evolutiebiologie en -psychologie.

De Seksuele en Sociale Intelligentie Hypothese is inderdaad mijn (voorlopig) antwoord, en een hypothese. Nu ik deze wil voorleggen aan professionals, feitelijk vraag om inhoudelijke tegenspraak, wordt mijn antwoord verworpen met als voornaamste argument dat het niet in het huidig discours past en niet bewezen kan worden.

Mijn belangrijkste tegenargument is en blijft dat ik mijn antwoord niet kan vergelijken met en niet kan refereren aan andere hypothesen, omdat niemand zich de vraag gesteld heeft. Welbeschouwd is mijn gevonden antwoord te bschouwen als een op te starten discussie over een nieuwe onderzoeksvraag. Juist daarom zou ik er graag over willen sparren, en inhoudelijke kritiek op willen ontvangen.

X- en Y-chromosomen en evolutie

Om een specifiek evolutionair proces te verklaren moet sprake zijn van een gedegen genetische rugdekking. In de Seksuele en Sociale Intelligentie Hypothese zijn dat de geslachtschromosomen Y (mannelijk) en X (vrouwelijk). Mannen zijn XY in genotype, en vrouwen hebben een dubbele X. De geslachtschromosomen zijn van invloed op het uiterlijk van de geslachtsorganen (fenotype). X en Y coderen voor geslachtshormonen als testosteron en oestrogeen en zijn van invloed op de seksuele beleving en het orgasme. De geslachtshormonen hebben aldus ook effecten in het brein; de neuropsychologische effecten.

Khaitovich, P. cs ‘Paralell patterns of evolution in the genomes and transcriptomes of Humans and Chimpanzees’, Science, vol. 309, september 2005, heeft onderzoek gedaan naar genexpressie in chimpansees en mensen. Zij concluderen dat de patronen van genexpressie en gensequenties in beide soorten opvallend vergelijkbaar zijn. Dit geeft ruimte voor de conclusie dat Pan en Homo uit eenzelfde gemeenschappelijke voorouder zijn ontstaan. Vooral omdat het genexpressie en gensequenties betreft voor organen als lever, nier, hart en brein. Zij stellen zelfs dat het brein met name de minste verschillen in genexpressie en gensequentie laat zien.

Ook blijkt dat genen in Pan en Homo die effecten hebben in het gehele lichaam-brein systeem minder van elkaar verschillen dan genen die specifieke effecten hebben in beperkte weefsels. Met name het X-chromosoom behoort tot de laatste categorie. Khaitovich cs concluderen daaruit dat in geval het X-chromosoom sprake is van typische positieve selectie op zowel het niveau ven genexpressie als van gensequentie. Dit is in lijn met de gedachtegang binnen de SSIH.

Opvallend is verder dat de genen die actief zijn in, en effecten hebben op het brein, in Homo sneller en meer veranderd zijn dan in Pan. Het is deze samenhang, de anatomie van geslachtsorganen (via de geslachtschromosomen) en de evolutionaire effecten daarvan in en op het brein, die de Seksuele en Sociale Intelligentie Hypothese verklaart.

Vrouwelijk orgasme is taboe

Mah en Binik (Mah, K. cs The nature of human orgasm: a critical review of major trends’, Clinical Psychology Review, vol.21, 2001) stellen dat het menselijk orgasme begrepen en geduid moet worden binnen een biopsychosociaal model. Het orgasme verbindt lichaam en brein op onvergelijkbare wijze. Een orgasme ervaren heeft lichamelijke effecten, maar ook een psychologisch gevoel van welbevinden tot gevolg.

Het menselijk orgasme bestuderen, binnen de seksuologie bijvoorbeeld, is van een andere orde dan de kracht van het orgasme evolutionair duiden en bestuderen bij de splitsing in de soorten Pan en Homo 5 miljoen jaar geleden. De SSIH brengt het orgasme in het discours van de evolutiebiologie in, en roept daarmee helaas veel reacties op. De SSIH raakt aan een wetenschappelijk taboe door het (vrouwelijk) orgasme te benoemen tot selectiedruk in een evolutionair splitsingproces van twee seksueel actieve soorten.

Op zich is het wel begrijpelijk dat het (vrouwelijk) orgasme in de evolutiebiologie verwaarloosd is. Darwin leefde 150 jaar geleden en het discours werd bevolkt door mannelijke wetenschappers. In de achterliggende periode zijn de modellen voor evolutie verder ontwikkeld en als denkkader geëvolueerd, maar de basis bleef grosso modo hetzelfde. Het vereist moed en durf om het vrouwelijk seksueel perspectief in de evolutiebiologie te accepteren. Dat verschillen in geslachtsorganen en seksbeleving tussen mannen en vrouwen daarbij (onderhuids) een rol spelen is evident. Vooral als bedacht wordt dat mannen een multifunctionele penis hebben waarmee zij plassen, zich voortplanten en seks hebben. Terwijl -gegeven de vrouwelijke anatomie- dit bij vrouwen drie gescheiden fysiologische en anatomische circuits zijn. Vrouwen (Homo) hebben een plasbuis naast de vagina. Planten zich voort via de vagina en de baarmoeder. En zij hebben seks en ervaren een orgasme door middel van een uitwendige clitoris en het inwendig gelegen corpus cavernosum.

Variatie in seksuele organen

Uitgangspunt onder de SSIH is genetische variatie en diversiteit in met name de vrouwelijke geslachtsorganen. Dahl, J. ‘Size and Form of the Penis in Orang-Utans’, Journal of mammalogy, vol. 49, januari 1994 heeft penissen bestudeerd van Oerang-Oetans en bevestigt mijn uitgangspunt dat geslachtsorganen in primaten zeer divers zijn. Vooral waar het glansachtige structuren betreft; die zijn de weefsels waar de orgastic power zit.

Evolutie voltrekt zich langs verschillen tussen individuen. Hoe meer variatie hoe hoger de veranderkracht van de evolutie. Dit is een oud axioma dat terugvoert tot Darwin en zijn ‘Origin of species’. Individuen moeten zich aanpassen aan veranderende omstandigheden om te kunnen overleven en zich voort te planten, zodat de soort in stand blijft.

In geval van evolutie langs seksorganen is de evolutionaire voorwaarde dat de voortplantingsorganen goed blijven functioneren, anders sterft de soort uit. Ulanowicz, R. ‘A third Window; Natural life beyond Newton and Darwin’, Templeton Foundation Press, 2009, duidt dit als het spanningsveld tussen behoud en verandering.

Dat de seksuele organen van vrouwelijke Pan (chimpansee) en Homo (mens) evolutionair zijn veranderd is een biologisch feit. Ze lijken zelfs nog nauwelijks op elkaar. Bij Pan ligt de clitoris in de vagina. Bij Homo is een typische anatomische differentiatie opgetreden; de clitoris ligt zelf buiten de huid tussen de schaamlippen en ver van de vagina verwijderd. Bovendien is de menselijke clitoris verbonden met inwendig glasnweefsel dat corpus cavernosum wordt genoemd, en niet langer anatomisch in verbinding staat met de eierstokken en de vagina.

De SSIH verklaart hoe deze verschillen evolutionair zijn ontstaan, en wat de lange termijn effecten van de evolutie in Pan en Homo zijn geweest.